PHÂN HỮU CƠ VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG

PHÂN HỮU CƠ LÀ GÌ?

Theo GS.TS Mai Văn Quyền, khi loài người còn canh tác theo kiểu “chọn lỗ tra hạt” thì chưa có khái niệm gì về phân bón nhưng với sự thuần hoá động vật hình thành ngành chăn nuôi thì người xưa thấy cây trồng sẽ tốt hơn nếu được bón các chất thải động vật, kể cả chất thải của người. Từ “phân” cho đến tận hôn nay vẫn hàm nghĩa bẩn thỉu là do được hình thành như vậy.

Gọi là phân hữu cơ vì trong phân đó có thành phần hữu cơ là cơ bản nhất. Văn bản hiện hành của nhà nước chia phân hữu cơ ra làm 4 loại:

1. Phân hữu cơ truyền thống: chúng được tạo ra từ nguồn nguyên liệu và cách xử lý truyền thống. Nguồn nguyên liệu đấy có thể là chất thải của vật nuôi, là phế phẩm trong nông nghiệp, là phân xanh (bèo hoa dâu, thân cây họ đậu...được nhà nông gom ủ lại chờ hoại mục).

2. Phân hữu cơ sinh học: Có nguồn nguyên liệu hữu cơ (có thể có thêm than bùn) được xử lý và lên men theo một quy trình công nghiệp với sự tham gia của một hay nhiều chủng vi sinh vật.

3. Phân hữu cơ vi sinh: Có nguồn nguyên liệu và quy trình công nghiệp như phân hữu cơ sinh học nhưng có một hoặc nhiều chủng vi sinh vật vẫn còn sống và sẽ hoạt động khi được bón vào đất.

4. Phân hữu cơ khoáng: Là phân hữu cơ sinh học được trộn thêm phân vô cơ.

Để quản lý, Bộ Nông nghiệp-PTNT quy định thành phần chất hữu cơ trong phân hữu cơ phải đạt 22% trở lên, trong phân hữu cơ khoáng phải đạt 15% trở lên.

Thế kỷ 19, Libic đã phát hiện ra phân vô cơ đã đẩy năng suất tăng vọt và nhờ nó mà loài người đã tránh được nạn đói đe dọa khi dân số quá lớn. Với sự tiện dụng và hiệu quả của phân vô cơ, con người dần quên phân hữu cơ, khiến cho chất lượng và năng suất cây trồng giảm xuống, dịch bệnh lan tràn, hiệu quả của phân vô cơ bị giảm sút, đất bị phá vỡ kết cấu, trở nên chua...

Từ thực tế trên, con người mới nhìn nhận lại vai trò của phân hữu cơ và đưa ra nguyên tắc bón phân cho cây trồng. Sử dụng hài hòa phân hữu cơ và phân vô cơ.

VAI TRÒ CỦA PHÂN HỮU CƠ

Hữu cơ là chỉ tiêu đánh giá độ phì nhiêu của đất, quyết định kết cấu của đất, độ tơi xốp thoáng khí của đất, quyết định độ thấm nước và giữ nước của đất, quyết định hệ đệm của đất, quyết định tới số lượng và khả năng hoạt động của vi sinh vật trong đất. Tuy có vai trò quan trọng như vậy nhưng sự hiểu biết và sử dụng của nông dân về phân hữu cơ lại rất khác nhau, trong đó nông dân trồng lúa gần như không biết, không dùng đến phân hữu cơ, ngược lại các nhà vườn lại đã biết cách bón lót phân hữu cơ kết hợp bồi liếp hàng năm để tăng năng suất và chất lượng rau quả.

Theo Th.sỹ Bùi Thanh Liêm, Trưởng phòng NN-PTNT huyện Chợ Lách, nơi nổi tiếng cung cấp giống và kỹ thuật cây ăn trái cho cả nước, trình độ và mức độ sử dụng phân hữu cơ của các nhà vườn trong huyện vẫn khác xa nhau mà biểu hiện ở chỗ có những vườn cây có tuổi thọ lên đến 30 năm nhưng cây vẫn xanh tốt, năng suất cao trong lúc có những vườn cây mới cho trái 3-4 vụ đã suy. Tuy nhiên các nhà vườn trồng cây có giá trị cao như sầu riêng, bưởi...thì đều “phải biết” sử dụng phân hữu cơ vì nếu không sử dụng thì cây “bị bệnh chịu không nổi”.

Ngoài các tác dụng cơ bản trên, việc bón phân hữu cơ còn làm tăng hiệu quả sử dụng của phân vô cơ, dinh dưỡng vô cơ tạm thời được giữ lại để cung cấp từ tử cho cây trồng, hạn chế rửa trôi. Từ đấy mà làm giảm số lượng sử dụng phân vô cơ tạo nên nền nông nghiệp bền vững và hiệu quả.

CHỌN PHÂN HỮU CƠ NÀO?

Theo Cục Trồng trọt, số lượng các nhà sản xuất và sản lượng phân hữu cơ các loại cung ứng ra thị trường đang tăng mạnh hàng năm. Tuy nhiên việc tăng đấy cũng bao gồm việc tăng phân kém chất lượng, phân giả. Báo cáo của Cục này cho thấy có đến gần một nửa số phân được lấy mẫu kiểm tra là phân kém chất lượng. Bởi vậy rất khó cho nông dân là chọn phân hữu cơ nào để mua?

Theo Th.sỹ Bùi Thanh Liêm, cách tốt nhất là phải biết nguồn nguyên liệu đầu vào và quy trình công nghệ của nhà sản xuất. Nguyên liệu đầu vào rất quan trọng, ngoài than bùn ra nhiều nhà máy còn sử dụng phân gà, bột cá, bã cã phê...có hàm lượng dinh dưỡng rất cao để làm phân bón; quan sát xem than bùn có chất lượng không (nếu có chất lượng thì màu rất đen, xốp tơi và nhẹ hơn đất nhiều) có được ủ men hoạt hoá không. Nhà máy có quy mô công nghiệp như thế nào, có sân bãi không, có phòng phân tích nuôi cấy vi sinh vật không?...Việc tham quan cơ sở sản xuất đã có thể khẳng định được 80-90% chất lượng sản phẩm.

Ngoài ra, phân có chất lượng sẽ có độ đồng nhất cả về cỡ hạt lẫn màu sắc. Dung trọng và độ ẩm phân cũng là một chỉ số quan trọng, lấy một ít phân bỏ vào nước nếu thấy nổi nhiều là dạng hữu cơ thô, dinh dưỡng kém. Bóp trong tay thật chặt rồi mở ra mà nắm phân không tơi trở lại là độ ẩm quá cao.

NÊN TỰ Ủ LẤY PHÂN

Việc nhiều nông dân bón trực tiếp phân bò, trâu khô cho cây trồng là việc làm sai vì dinh dưỡng trong đấy đã bị mất mát còn nguồn bệnh như vi thuẩn tả, thương hàn, trứng giun sán vẫn ở lại. Tự ủ phân chuồng chẳng những có chất lượng đảm bảo mà còn tiết kiệm được nhiều chi phí.

Nếu có thụ phẩm nông nghiệp (rơm rạ, cây bắp, cây họ đậu, rơm đã làm nấm...) có thể trộn chung với phân chuồng theo tỷ lệ 1:1, nếu có điều kiện thêm lân nung chảy và vôi càng tốt. Cứ lần lượt lớp nọ chồng lớp kia, xong tưới dung dịch có chứa nấm trichoderma làm sao đống ủ có độ ẩm khoảng 60% (bóp thấy có nước rịn ra) nén hơn dẽ, 1 tuần sao đảo lại khoảng 1-1,5 tháng là đống ủ đã hoai và có thể sử dụng. Đống ủ cần được che chắn và đào rãnh thoát nước xung quanh 

Xem thêm

Trồng Chuối Nam Mỹ Với Phân Hữu Cơ

Trồng chuối phải bổ sử dụng phân bón hữu cơ để đạt sản lượng cao. Phân bón chiếm 20% trong quá trình phát triển, chủ yếu là phân hữu cơ như phân gà, phân bò, bùn, phải thêm vào phân lân và một ít vôi. Phải đào hố 15 ngày trước ngày trồng, hố đào ngay giữa bờ bao, mỗi hố cách nhau 2m, một hecta sẽ trồng được 2.300-2.400 cây. Kích thước hố 60x60x60cm, chiều sâu phụ thuộc vào độ cao thấp của mạch nước ngầm. Nếu mạch nước ngầm thấp, hố đào sâu hơn, ngược lại nếu mạch nước ngầm cao, hố phải đào cạn hơn.

Bà con chọn giống chuối Nam Mỹ phải là loại giống được bồi dưỡng, phải bảo đảm độ thuần của giống, giống phải được kiểm dịch, không mang mầm bệnh. Chọn ra 6-8 lá non, cây khỏe, tán cao khoảng 8-10cm, màu xanh tươi, không bị biến dị, không bị sâu bệnh. Trước ngày gieo trồng 2-3 ngày phải phun ngừa côn trùng.

Bón 20-25kg phân gia cầm, phân bò trước khi gieo, phân bón trộn với đất phía đáy đáy hố, sau đó thêm 1 lớp đất 15cm ở phía trên hố. Do chuối còn nhỏ và non, rễ rất yếu, khả năng đâm xuyên đất thấp, vì vậy đất trồng phải tơi xốp. Khi cây cao hơn, ta bồi thêm đất.

Phân bón

Vào thời gian đầu, giống chuối được nuôi dưỡng trong ống nghiệm non yếu, khả năng hấp thụ kém, trên nguyên tắc bón nhiều lần ít phân. Sau khi trồng, khi hai lá mọc ra thì không nên bón phân vào thời điểm này, chủ yếu tưới nước, tưới vào buổi sáng sớm hay lúc 4-5 giờ chiều. Và không được tưới từ trên đỉnh cây xuống, phải tưới xung quanh cây. Khi đã mọc thêm 1-2 lá, khi tán lá cao khoảng 50cm thì có thể bón phân, dùng 2 lượng hợp chất, urê 100 lít theo tỷ lệ 1:1:1, mỗi cây tưới từ 0,5-1kg, có thể dùng nước phân loãng để tưới, mỗi tuần tưới 1 lần, khi tán lá mọc cao hơn 50cm, bắt đầu bón phân bằng cách rắc đều, chủ yếu là phân bón hợp chất, kết hợp với việc bồi đất. Theo dõi tình hình sinh trưởng của cây, bón trên bề mặt lá cây, để sự sinh trưởng được đồng nhất. Sau khi trồng khoảng 6 tháng, lá mọc khoảng 25 lá, tán lá cao khoảng 150cm, cây chuối bắt đầu bước vào giai đoạn phân hóa cây con, lúc phân hóa cây con đến khi nở hoa khoảng 30 ngày, giai đoạn này là giai đoạn quyết định sản lượng chuối, lá cây phải được duy trì màu xanh, dày, không sâu bệnh, tán lá chắc khỏe.

Bước vào giai đoạn phân hóa cây con, sự hấp thụ phân bón của cây chuối rất mạnh, vì vậy cần bón phân nhiều hơn, lượng phân bón chiếm 30% tổng lượng phân bón trong cả thời kỳ sinh trưởng. Giai đoạn này, bón phân bằng phương pháp bón hố, trước khi bón phân 2-3 ngày, phải đào một hố 150x40x40cm giữa 2 cây chuối. sau đó lấy phân gia súc như phân heo, phân bò trộn với 1,5kg hợp chất phân bón theo tỷ lệ 1:1:1 bón vào hố, đắp 1 lớp đất 10cm. Sau khi gieo trồng 8 tháng, cây chuối bắt đầu bước vào giai đoạn nở hoa, thời gian này phải chăm sóc thật tốt, thường xuyên kiểm tra tình trạng cây nở hoa, đề phòng tán lá đè trúng nụ hoa. Từ lúc nở hoa đến lúc hoa rụng khoảng 1 tháng. Trong giai đoạn này, chủ yếu là phải bón phân trên bề mặt lá, dựa vào tình hình phát triển của cây chuối mà phun thuốc, nhằm giảm thiểu trọng lượng nải đầu quài và cuối quài, mỗi quài chuối gồm 8-9 nải là phù hợp nhất. Từ lúc nở hoa cho đến lúc hoa rụng, lượng phân bón chiếm khoảng 10% tổng lượng phân bón trong quá trình sinh trưởng, quá trình bón phân thời kỳ hoa rụng tác động trực tiếp đến chất lượng quả chuối, phải bảo đảm lá xanh nhiều, chất dinh dưỡng đủ (lượng phân bón chiếm 20% thời kỳ sinh trưởng), tùy vào tình hình sinh trưởng của cây mà tiến hành bón hố.

Chuối Nam Mỹ tán lá rộng, lượng hơi nước bài tiết nhiều. Đa số rễ phân bố dưới lớp đất có phân, cần đầy đủ lượng nước, nhưng lại rất nhạy cảm với sự ngập úng. Vì thế, bắt buộc phải có hệ thống tưới tiêu một cách khoa học. Có 3 cách tưới tiêu cho cây chuối, trong đó tưới tiêu bằng cách tưới xả là thích hợp nhất, là cho nước vào trong đường rãnh, sau đó dùng sức người hoặc máy móc tưới lên trên bề mặt đường rãnh hoặc hố, để cho đất trồng chứa khoảng 65% nước, sau đó xả nước ra ngoài, không được trữ nước quá lâu, nếu không rễ cây sẽ bị hư úng. Thời gian tưới tiêu dựa vào mật độ chứa nước của đất trồng, cách đơn giản để nhận biết được là lấy đất phía dưới 25cm, dùng tay nhào nặn, nếu đất khô xốp phải tiến hành tưới tiêu, nếu đất dẻo và dính tay, nhào nặn thành cục là đất chứa quá nhiều nước, phải tiến hành thải nước, giảm thiểu nước ở mạch nước ngầm.

Phòng trừ sâu bệnh

Những sâu bệnh chủ yếu của cây chuối Nam Mỹ mang đặc tính sau:

a. Cây chuối sinh trưởng chậm, lùn thấp

Lá cây thẳng không cong và hẹp, thân chuối có những đường vân màu xanh đậm, rễ hư có màu tím, không nở hoa hoặc trái nhỏ, sau cùng cây sẽ chết.

b. Bệnh thúi lá

Biểu hiện của cây là lá bị thối rữa, tán lá cong & nhăn, khi nở hoa, trên nhụy sẽ có những đừng vân màu vàng, quả không phát triển, không mang lại giá trị kinh tế.

Hai loại bệnh nói trên hiện thời vẫn chưa có thuốc đặc trị, chủ yếu là đề phòng, nếu phát hiện cây bệnh, phải đốn bỏ và dùng vôi bón vào hố cây để tiêu diệt mầm bệnh. Hai loại bệnh này do sâu bệnh lây lan, muốn phòng bệnh phải loại bỏ sâu bệnh, tiêu diệt hoàn toàn những mầm mống bệnh.

c. Bệnh đốm lá

Chủ yếu là bệnh đốm lá úa. Khi cây chuối mang bệnh này, nếu không phòng trừ kịp thời sẽ xuất hiện hiện tượng lá cây mau héo, một ít lá cây hoặc toàn bộ lá cây sẽ héo úa và rụng. Nếu nghiêm trọng, sẽ ảnh hưởng đến sản lượng cây. Cách phòng bệnh chủ yếu: Trước tiên phải thu dọn những tán cây héo úa, nhất là vào mùa đông và mùa xuân; ngoài ra phải phân bố cây trồng hợp lý để cây có thể thoát hơi. Tiếp đó phải dùng thuốc phòng trừ đúng, dùng 25% thuốc titl 1500 phun xịt.

d. Cây sẽ nổi những đốm đen, ảnh hưởng đến lá cây và quả

Những bộ phận bị bệnh sẽ có đốm đen, trong đốm đen có những nốt đen nhỏ. Bệnh chủ yếu ảnh hưởng đến quả, khi nhiệt độ cao, độ ẩm cao và thoát hơi kém thì sẽ dẫn đến bệnh. Vùng cây bị bệnh sẽ nổi những đốm màu nâu, sau đó càng ngày lớn dần, nếu nghiêm trọng cây chuối sẽ bị thối rữa. Cách loại bỏ bệnh: Phun 75% chlorothalonil 800-1000, 50% carbendazim 800.

e. Cây bị hại bởi sâu nhỏ

Buổi sáng sâu sẽ lẩn trong đất đến buổi tối sâu bò lên, cắn đứt những mầm non của cây. Biện pháp phòng trừ chủ yếu: Phải dọn sạch những lá cây héo, cỏ dại.

f. Sâu bệnh của cây chuối

Sâu bọ sẽ ăn phần thân cây, tán cây, làm trở ngại việc hấp thụ nước và chất dinh dưỡng. Cách phòng bệnh:

Dọn bỏ những tán cây bị héo úa. Diệt sâu bệnh.

Đốn bỏ những gốc chuối lâu năm.

Dùng thuốc trừ sâu phun từ trên cây xuống phía dưới.

g. Sâu cuốn lá

Loại sâu này sẽ làm cho lá cuốn lại thành búp, ăn lá cây, làm giảm thiểu diện tích bề mặt lá, ảnh hưởng quá trình quang hợp. Phương pháp phòng trừ:

Dọn dẹp vệ sinh, dọn bỏ những lá cuốn.

Dùng tay ngắt bỏ lá cuốn hoặc dùng cây tre nhỏ mở lá cuốn ra & diệt sâu.

Dùng thuốc xịt vào buổi chiều tối hoặc vào lúc trời râm mát.

phân bò, phan bo, phan bo hoai, phân bò hoai, phân chuồng, phan chuong, phân trùn quế, phan trun que, phan bo gia re, phân bò giá rẻ, phan bò giá sỉ, phan bo gia si, ban phan bo, bán phân bò, phân bò khô, phan bo kho, gia phan bo, giá phân bò, bán phân bò, ban phan bo, mua phan bo o dau, mua phân bò ở đâu, phân bò vi sinh, phan bo vi sinh

Xem thêm

Phân Hữu Cơ Là Gì

Chất hữu cơ trong đất được coi là một tiêu chí để đánh giá độ phì nhiêu của đất. Cho nên đất nào có hàm lượng chất hữu cơ cao hơn thì đất đó sẽ được đánh giá tốt hơn.

Ví dụ, 2 loại đất có nguồn gốc phát sinh gần giống nhau nhưng kết quả phân tích cho thấy 1 loại đất có hàm lượng chất hữu cơ là 1,05% và 1 loại đất có hàm lượng chất hữu cơ là 5,3%, thì chưa cần xem các tiêu chí nông hóa hay vật lý khác, có thể nghĩ ngay là loại đất có hàm lượng chất hữu cơ 5,3% sẽ có độ phì nhiêu tốt hơn.

Tại sao lại nói như vậy? Vì đất có hàm lượng chất hữu cơ cao trước hết sẽ có tính chất vật lý tốt hơn, đất được trở nên tơi, xốp, hạt đất không bị rời rạc hay quá kết chặt.

Nếu là loại đất trồng màu, thì đất chứa nhiều không khí, vi sinh vật hoạt động mạnh, các loại giun đất cũng hoạt động mạnh làm đất càng thêm tơi xốp hơn.

Đất có khả năng giữ ẩm tốt hơn nên tránh được hạn tốt hơn. Chất hữu cơ lại có khả năng đệm tốt nên giữ cho độ pH của đất ít thay đổi, có khả năng giữ các chất khoáng do ta bón vào tốt hơn để rồi cung cấp dần dần lại cho rễ cây tốt hơn.

Chính vì vậy các nhà khoa học khuyên cần phải bón phân hữu cơ cho đất hay ít ra là bón trả lại một phần chất hữu cơ do cây đã lấy đi mỗi vụ.

Trong sản xuất, có nhiều loại phân hữu cơ, tạm thời phân ra các nhóm sau:

-Nhóm phân hữu cơ truyền thống, bao gồm các loại phân gia súc, gia cầm như chất thải của trâu, bò, lợn, gà, vịt, dê, cừu. Các loại chất thải này nếu sử dụng nguyên chất thì có hàm lượng dinh dưỡng khá cao. Ví dụ, trong phân bò tươi có chứa chất đạm khoảng 0,341%, phân trâu có chứa 0,306% còn trong phân lợn có 0,669% chất N.

Nhưng trong phân chuồng, do cần có lượng phân nhiều nên thường cho thêm chất độn như rơm, rác, lá cây, cỏ… Hàm lượng dinh dưỡng trong phân chuồng có nhiều hay ít tùy theo lượng chất độn được cho thêm vào, nhưng chắc chắn là ít hơn phân nguyên chất rất nhiều.

Ngoài các chủng loại phân nói trên ta còn có phân bùn ao, phân bùn của nhà máy đường, phân xanh, phân rác các loại khác.

-Nhóm phân hữu cơ chế biến công nghiệp, bao gồm:

Phân hữu cơ: Có hàm lượng hữu cơ khoảng 20%, chứa chất đạm từ 2% trở lên, tỷ lệ C/N khoảng 12 (chất hữu cơ so với chất đạm).

Phân hữu cơ khoáng: Có hàm lượng hữu cơ phải chiếm từ 15% trở lên và tổng số N+P+K phải được 8% trở lên (8 – 18%).

Phân hữu cơ sinh học: Hàm lượng các axit Humic, Fulvic hay Humin hoặc tổng các axit amin, vitamin hay hợp chất sinh học khác phải đạt từ 5% trở lên.

Phân hữu cơ vi sinh: Chất hữu cơ trên 15%, có ít nhất 1 vi sinh vật hữu ích có mật số bào từ ít nhất là 1,5 x 106/gr hoặc ml.

Phân bón khoáng hữu cơ: Có chất hữu cơ chiếm từ 5 – 15%, chất khoáng khoảng 18% trở lên.

Phân vi sinh vật: Trong phân chứa ít nhất 1 chủng vi sinh hữu ích, có số bào tử sống tối thiểu 1,5 x 108.

Bón phân hữu cơ các loại cho cây trồng nói chung là rất tốt. Nhưng muốn biết phân hữu cơ có đảm bảo đủ dinh dưỡng cho cây trồng không trước hết ta cần biết rằng, cây nào cũng cần có ít nhất là 16 chất dinh dưỡng thiết yếu, đó là N,P,K Ca, Mg, S, Si và các chất vi lượng.

Các chất này đều có mặt trong các loại phân hữu cơ. Nhưng hàm lượng rất khác nhau.

Trong lúc đó, để có 3 tấn tiêu đen khô, cây lấy đi từ đất và từ các loại phân bón vào khoảng 400 kg N, 220 kg P và 350 kg K. Như vậy ta cần phải biết các loại phân đó có chứa bao nhiêu chất khoáng và hàm lượng bao nhiêu mới tính đủ, tính đúng cho cây.

Vì vậy nếu chỉ bón cho cây bằng phân hữu cơ các loại thì ta cần cung cấp đủ số lượng để có đủ các chất khoáng thiết yếu thì sẽ vẫn có năng suất cao. Và càng bón phân hữu cơ lâu dài thì làm cho tính chất của đất sẽ tốt hơn, chứ không phải nghèo đi.

Xem thêm

8 LÝ DO SỬ DỤNG PHÂN BÒ TRONG NÔNG NGHIỆP

 1. Bảo vệ sức khỏe

Sản phẩm được trồng từ phân bò có chất lượng tốt, không có dư lượng hóa chất tồn dư trong thực phẩm. Giúp tạo ra nông sản sạch, bảo vệ sức khỏe mọi người lâu dài.

Xem thêm

ƯU ĐIỂM CỦA PHÂN BÒ HOAI

•      Giảm lượng chất thải ra môi trường trong chăn nuôi.

•      Trọng lượng cuối cùng của phân bò hoai là rất ít so với khối lượng phân tươi lúc đầu.

•      Nhiệt độ ủ phân diệt mầm bệnh, hạt cỏ dại còn lẫn trong phân.

•      Phân bò hoai giúp cải tạo đất đai bị thoái hóa vì sử dụng phân hóa học trong thời gian dài.

Xem thêm